Fictie als spiegel van een broze realiteit
Toen Civil War van Alex Garland in première ging, werd de film door sommigen weggezet als overdreven. Een hyperbool. Een visioen van wat zou kunnen gebeuren als de Amerikaanse democratie het begeeft. In 2024 was het nog fictie. In 2025 is het ongemakkelijk actueel geworden.
De stille erosie van vertrouwen
Want terwijl op het scherm een gefragmenteerd land in vlammen opgaat, zien we in werkelijkheid iets gebeuren dat misschien minder spectaculair is, maar niet minder ernstig: een democratie die aan geloofwaardigheid verliest. Een politiek klimaat dat niet langer bestaat uit verschil van inzicht, maar uit vijandschap. En een president die zichzelf viert met een militaire parade, alsof hij geen gekozen leider is, maar een opperbevelhebber van nationale eenheid die niet meer bestaat.
De parallel met Garland’s film is niet letterlijk. Er zijn geen burgeroorlogen, geen belegerde steden, geen veldslagen op Times Square. Maar er is wel iets wat misschien nóg fundamenteler is: het verlies van een gedeeld verhaal. Want democratie is niet alleen een stelsel van wetten en instellingen. Ze leeft bij de gratie van vertrouwen – in procedures, in waarheid, in de legitimiteit van de ander. En dat vertrouwen is nu versnipperd geraakt, als glas dat barst zonder te breken.
Geen karikatuur, maar herkenbare mensen
Wat Civil War zo indringend maakt, is dat het geen karikatuur schetst. Het toont geen monsters, maar mensen. Burgers die oprecht geloven dat hun vrijheid bedreigd wordt. Militairen die denken het land te redden. Journalisten die blijven filmen omdat ze anders niet weten wie ze zijn. Dat is de werkelijke dreiging: niet de vijand van buitenaf, maar het onvermogen om nog tot gedeelde betekenis te komen. De afgrond ontstaat niet door kanonnen, maar door het verdwijnen van een wij.
Trump begrijpt dat als geen ander.
Zijn kracht ligt niet in beleid, maar in beeldvorming. Hij creëert spektakel, polariseert met opzet, omdat hij weet dat in chaos de behoefte aan autoriteit groeit. Zijn parade is geen feest van de natie – het is een signaal: de macht is van mij, niet van het volk. En voor miljoenen Amerikanen voelt dat als bevrijding. Voor miljoenen anderen als verraad.
Wanneer kantelt verdeeldheid naar destabilisatie?
De vraag is niet of Amerika al op het punt van burgeroorlog staat. De vraag is: wanneer is een samenleving onherstelbaar verdeeld? Wanneer verandert polarisatie in permanente destabilisatie?
Waarom fictie er nu meer toe doet dan ooit
En dat is precies waarom fictie ertoe doet. Niet omdat het voorspelt, maar omdat het onthult. Civil War was geen toekomstbeeld. Het was een echo. Een waarschuwing in beelden. De film was toen nog fictie. Vandaag is ze misschien geen spiegel meer – maar een voorbode.
Tot slot – de kracht van herinnering en verhaal
Misschien heb je ooit zelf een oorlog meegemaakt. Ik wel — in 1979, als jonge UNIFIL-soldaat in de bufferzone tussen Libanon en Israël. Het waren beelden die zich voor altijd hebben vastgezet. Veel van mijn klanten die een biografische film lieten maken, dragen hun eigen herinneringen met zich mee: aan de Tweede Wereldoorlog, aan de hongerwinter, aan vaders die nooit terugkwamen, of aan Jappenkampen waarvan de stilte vaak luider klonk dan woorden
Zulke ervaringen laten diepe sporen na — ook systemisch. Zelfs als je het niet aan den lijve hebt ondervonden, maar de verhalen hoorde aan de keukentafel, in gefluisterde zinnen of verzwegen stiltes, beïnvloeden ze wie je bent.
Daarom vertel ik dit niet om angst aan te wakkeren, maar om bewustzijn te voeden. Om te zeggen: wees wakker, maar niet bang. Koester het verhaal, juist als het schuurt. Want wie zijn geschiedenis durft aan te kijken, hoeft hem niet te herhalen.
Beelden
Als je denkt dat je het aankunt, kun je hier kijken naar een indringende -gruwelijke- scene uit de film.
Hier zie je het nieuws rondom de militaire parade rondom Donalds Trump gewenste parade voor zijn 79ste verjaardag
en hier zie je beelden van het oppakken van immigranten in Los Angeles
